Η ανοδική τιμή του Bitcoin κατά τη διάρκεια της πανδημίας αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για το ιδιωτικό ψηφιακό χρήμα. Αν και είναι απίθανο το Bitcoin να αντικαταστήσει τα υπάρχοντα νομίσματα, η εμφάνιση των 'κρυπτονομισμάτων' και των 'σταθερών νομισμάτων' έχει οδηγήσει στη διερεύνηση των ψηφιακών νομισμάτων από τις κεντρικές τράπεζες.
Το Bitcoin είναι ένα αποκεντρωμένο εικονικό νόμισμα ή 'κρυπτονόμισμα': σύμφωνα με τα λεγόμενα του ανώνυμου ιδρυτή του, αποτελεί "μια εκδοχή του ηλεκτρονικού χρήματος αμιγώς μεταξύ ομοτίμων [που επιτρέπει] την αποστολή ηλεκτρονικών πληρωμών απευθείας από το ένα μέρος στο άλλο, χωρίς να μεσολαβεί κάποιο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα». Όταν είστε κάτοχος Bitcoin, είστε ο ιδιοκτήτης του «κλειδιού» (ή του κωδικού πρόσβασης) για μια «διεύθυνση» (ή λογαριασμό) που περιέχει το εικονικό νόμισμα. Το Bitcoin μπορεί να σταλεί από μια διεύθυνση σε μια άλλη, δημιουργώντας μια συναλλαγή, η οποία στη συνέχεια καταγράφεται σε μία αδιάβλητη δημόσια 'συστοιχία (μπλοκ)' Αυτές οι συστοιχίες στη συνέχεια συνδέονται μεταξύ τους, δημιουργώντας μία 'αλυσίδα συστοιχιών', δηλαδή ένα δημόσια διαθέσιμο αρχείο του ιστορικού όλων των συναλλαγών σε Bitcoin.
Αυτές οι 'συστοιχίες' δημιουργούνται περίπου μία φορά κάθε δέκα λεπτά από κάποιον χρήστη του δικτύου, ο οποίος λαμβάνει μια ανταμοιβή με τη μορφή νεοεκδοθέντος Bitcoin. Το ποιος χρήστης δημιουργεί αυτήν την συστοιχία, και επομένως, λαμβάνει την ανταμοιβή, καθορίζεται από την 'απόδειξη εργασίας' (proof of work), δηλαδή, χρησιμοποιώντας υπολογιστική ισχύ για να εκτιμηθεί επανειλημμένα ένας πολύ μεγάλος τυχαίος αριθμός, με το νέο Bitcoin να απονέμεται στον χρήστη που εκτιμά με καλύτερη προσέγγιση αυτόν τον αριθμό. Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως 'εξόρυξη' (mining) Bitcoin. Το μέγεθος της ανταμοιβής τείνει προς το μηδέν με την πάροδο του χρόνου, εξασφαλίζοντας ότι η ποσότητα του Bitcoin που υπάρχει δεν ξεπερνά ποτέ το όριο των 21 εκατομμυρίων.
Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του Bitcoin σε σχέση με τα υπάρχοντα νομίσματα;
Σύμφωνα με τους υποστηρικτές του, το Bitcoin έχει δύο πλεονεκτήματα σε σχέση με τα υπάρχοντα νομίσματα. Το πρώτο είναι ότι η προσφορά του είναι περιορισμένη, καθιστώντας αδύνατο για μια κεντρική αρχή να το εκδώσει σε ποσότητες που θα οδηγούσαν στην υποτίμησή του. Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ λιγότερο ευάλωτο σε κρίσεις υπερπληθωρισμού, όπως αυτές που παρατηρήθηκαν στη Βαϊμάρη της Γερμανίας, τη Ζιμπάμπουε, ή τη Βενεζουέλα. Όμως, η περιορισμένη προσφορά μπορεί επίσης να είναι μια αδυναμία, καθώς καθιστά αδύνατο τον έλεγχο του αποπληθωρισμού – ένα φαινόμενο που μπορεί επίσης να οδηγήσει σε πολύ σοβαρές οικονομικές συνέπειες (Bordo και Filardo, 2005).
Το δεύτερο πλεονέκτημα του Bitcoin είναι ότι όλες οι συναλλαγές είναι μόνιμες και αδιάβλητες. Όταν τα χρήματα διατηρούνται σε τραπεζικό λογαριασμό, η τράπεζα θα μπορούσε θεωρητικά να απαλλοτριώσει τα χρήματα από τον χρήστη της, και να ισχυριστεί ότι δεν υπήρξαν ποτέ. Με το Bitcoin, αυτό είναι αδύνατο, επειδή η βάση δεδομένων, στην οποία καταγράφονται οι συναλλαγές, δεν μπορεί να υποστεί επεξεργασία από καμία κεντρική αρχή. Ως εκ τούτου, το Bitcoin περιγράφεται συχνά ως 'χωρίς πίστη', επειδή δεν απαιτεί από τον κάτοχό του να εμπιστευτεί κάποιο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα για να μην το απαλλοτριώσει.
Αυτά τα πλεονεκτήματα είναι πολύ θεωρητικά. Ο υπερπληθωρισμός δεν αποτελεί επί του παρόντος σημαντικό πρόβλημα στις προηγμένες οικονομίες, και ενώ τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι γνωστό ότι επιδίδονται σε δόλιες πρακτικές, είναι συνήθως πιο διακριτικά από το να κατάσχουν απλώς τα κεφάλαια των πελατών τους, και να αρνηθούν ότι αυτά υπήρξαν ποτέ.
Στην πράξη, το κύριο πλεονέκτημα για τους χρήστες του Bitcoin είναι η ανωνυμία του, η οποία επιτρέπει τη χρήση του για την παραβίαση του νόμου με χαμηλότερο κίνδυνο δίωξης. Μια μελέτη του 2019 διαπίστωσε ότι το 46% όλων των συναλλαγών σε Bitcoin αφορούσε παράνομη δραστηριότητα, η οποία αντιστοιχούσε σε περίπου 76 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως (Foley και συν., 2019). Οι πιο συνηθισμένοι τύποι παράνομης δραστηριότητας με τη χρήση Bitcoin είναι η αγορά παράνομων ναρκωτικών και η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Χρησιμοποιείται επίσης συχνά για την απαίτηση ανώνυμων πληρωμών σε απάτες εκβιασμού και απόσπασης χρηματικών ποσών.
Οι τράπεζες που συναλλάσσονται με πλατφόρμες κρυπτονομισμάτων δυσκολεύτηκαν στο παρελθόν να συμμορφωθούν με τον κανονισμό "Γνωρίστε τον πελάτη σας", και αρκετές κυβερνήσεις – πιο πρόσφατα, ο γάλλος υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών – προσπάθησαν να πατάξουν την ανωνυμία που προσφέρει το Bitcoin.
Ποια είναι τα μειονεκτήματα του Bitcoin σε σύγκριση με τα υπάρχοντα νομίσματα;
Στην οικονομική θεωρία αναφέρεται ότι το χρήμα έχει τρεις κύριες λειτουργίες, και εξυπηρετεί ως συναλλακτικό μέσο, ως μέσο αποθήκευσης αξίας, και ως λογιστική μονάδα. Πόσο καλά εκπληρώνει το Bitcoin αυτούς τους ρόλους;
Όπως αναλύθηκε, το Bitcoin αποτελεί εξαιρετικό συναλλακτικό μέσο για συναλλαγές που απαιτούν ανωνυμία. Όμως, το κόστος χρήσης του για άλλες συναλλαγές είναι συχνά απαγορευτικό. Η μέση χρέωση συναλλαγής σε Bitcoin κατά τη διάρκεια του 2020 κυμάνθηκε από 28 σεντς, στις 2 Ιανουαρίου, μέχρι 13,41 $, στις 31 Οκτωβρίου.
Επιπλέον, η μεταφορά Bitcoin χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου τρίτου, όπως είναι ένα ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων, μπορεί να αποτελέσει πρόκληση από υλικοτεχνικής άποψης, για όσους δεν έχουν γνώσεις της επιστήμης των υπολογιστών. Επομένως, οι περισσότεροι συναλλασσόμενοι χρησιμοποιούν ένα ανταλλακτήριο ή ένα εικονικό πορτοφόλι που διαχειρίζεται κάποιος τρίτος. Αυτό, όμως, σημαίνει ότι το νόμισμα δεν είναι πλέον 'χωρίς πίστη' (trustless), και οι κάτοχοι Bitcoin έχουν χάσει κατά το παρελθόν μεγάλα χρηματικά ποσά από απρόσεκτους ή δόλιους τρίτους. Το πιο γνωστό τέτοιο περιστατικό ήταν η κλοπή Bitcoin αξίας 460 εκατομμυρίων δολαρίων που διατηρούνταν στο ανταλλακτήριο Mt. Box Bitcoin το 2013.
Η χρησιμότητα του Bitcoin ως μέσου αποθήκευσης αξίας περιορίζεται από τη μεταβλητότητά του. Από την αρχή του 2020, έως τις 9 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, η αξία του Bitcoin σε δολάρια ΗΠΑ – και επομένως, η ποσότητα των αγαθών που μπορούν να αγοραστούν με το Bitcoin – μεταβλήθηκε, κατά μέσο όρο, κατά 2,22% την ημέρα. Η τιμή του Bitcoin αυξήθηκε σημαντικά σε αυτό το χρονικό διάστημα, και οι οπαδοί του συχνά υποστηρίζουν ότι το κρυπτονόμισμα αποτελεί καλό μέσο αποθήκευσης αξίας, επειδή η τιμή του θα συνεχίσει να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου.
Η μελλοντική τιμή είναι εξ ορισμού απρόβλεπτη, αλλά ακόμη και αν οι αισιόδοξοι αποδειχθούν σωστοί και η τιμή του αυξηθεί, αυτό είναι μόνο ένα επιχείρημα ότι το Bitcoin είναι μια καλή κερδοσκοπική επένδυση, και όχι ότι αποτελεί χρήσιμη μορφή χρήματος (Baur και συν., 2018). Τα κράτη συνήθως ως στόχο να έχουν ένα νόμισμα που είναι σταθερό, και όχι ένα νόμισμα που ανατιμάται και είναι εξαιρετικά ασταθές, επειδή το πρώτο ευνοεί πολύ περισσότερο μια υγιή οικονομία. Αυτή η μεταβλητότητα περιορίζει επίσης την αποτελεσματικότητα του Bitcoin ως λογιστικής μονάδας: η δήλωση της αξίας ενός περιουσιακού στοιχείου σε Bitcoin δεν έχει νόημα, όταν η πραγματική αξία του Bitcoin μεταβάλλεται, κατά μέσο όρο, κατά 2,22% την ημέρα.
Αυτά τα προβλήματα είναι σημαντικά, αλλά μπορούν να ξεπεραστούν μακροπρόθεσμα. Ίσως ένα πολύ βαθύτερο εμπόδιο για την ευρεία υιοθέτηση του Bitcoin είναι η επεκτασιμότητα της αλυσίδας συστοιχιών. Κάθε συστοιχία είναι επί του παρόντος σε θέση να χειρίζεται 1 MB δεδομένων, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να επεξεργάζεται μόνο μεταξύ 3,3 και 7 συναλλαγές το δευτερόλεπτο (Croman και συν., 2016). Κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έντονων κερδοσκοπικών συναλλαγών το 2017, η αλυσίδα συστοιχιών υπερφορτώθηκε από τον όγκο των αιτούμενων συναλλαγών, με αποτέλεσμα, το μέσο κόστος συναλλαγής σε Bitcoin να αυξηθεί σε πάνω από 55 $.
Αυτό το όριο είναι αρκετές τάξεις μεγέθους, υπερβολικά πιο χαμηλό, ώστε το Bitcoin να λειτουργήσει ως κύριο νόμισμα μιας χώρας. Συγκριτικά, η Visa διαχειρίζεται περίπου 1.736 συναλλαγές το δευτερόλεπτο, και η εταιρεία ισχυρίζεται ότι το δίκτυό της μπορεί να διαχειριστεί πάνω από 24.000 συναλλαγές το δευτερόλεπτο. Παρά τις διάφορες προτάσεις για την άμβλυνση αυτού του προβλήματος επεκτασιμότητας, δεν είναι ξεκάθαρο ότι υπάρχει λύση, ή ότι οποιαδήποτε λύση θα μπορούσε να κερδίσει την εμπιστοσύνη αρκετών ενδιαφερόμενων μερών του Bitcoin, ώστε να εφαρμοστεί με επιτυχία.
Αυτά τα προβλήματα με το Bitcoin οδήγησαν σε αρκετές προσπάθειες δημιουργίας νέων ψηφιακών νομισμάτων που επιλύουν αυτά τα προβλήματα μεταβλητότητας και επεκτασιμότητας – μερικά από τα οποία έχουν γίνει γνωστά ως 'σταθερά νομίσματα' (stablecoins).
Τι είναι τα σταθερά νομίσματα;
Ένα σταθερό νόμισμα είναι ένα κρυπτονόμισμα που έχει την αγοραία αξία του συνδεδεμένη με κάποιο άλλο επενδυτικό αγαθό ή καλάθι επενδυτικών αγαθών. Εάν μπορούσαμε να πούμε ότι τα παραδοσιακά κρυπτονομίσματα έχουν κυμαινόμενη συναλλαγματική ισοτιμία, υπό την έννοια ότι η τιμή τους επιτρέπεται να κυμαίνεται, τα σταθερά νομίσματα έχουν σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία, υπό την έννοια ότι η τιμή τους διατηρείται σταθερή με την εγγύηση μιας κεντρικής αρχής.
Το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο stablecoin είναι το Tether, το οποίο φέρεται να συνδέεται με το δολάριο ΗΠΑ σε αναλογία 1:1 μέσω της Tether Corporation. Ενώ η αρχική «λευκή βίβλος» της εταιρείας ανέφερε ότι τα Tether θα υποστηρίζονταν πλήρως από δολάρια ΗΠΑ, αυτό δεν ισχύει πλέον. Ωστόσο, εξακολουθούν να γίνονται συναλλαγές σε Tether πολύ κοντά στο 1 $ στις δευτερογενείς αγορές.
Γιατί οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το Tether και όχι το δολάριο ΗΠΑ;
Η αγορά ή πώληση κρυπτονομισμάτων με παραδοσιακά χρήματα, ειδικά σε μεγάλες ποσότητες, μπορεί να συνεπάγεται σημαντικό κόστος συμμόρφωσης. Διατηρώντας Tethers, αντί για δολάρια ΗΠΑ, αυτοί που συναλλάσσονται τακτικά σε κρυπτονομίσματα δεν χρειάζεται να επιβαρύνονται με αυτά τα έξοδα τόσο συχνά. Τα μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ήταν συχνά απρόθυμα να συναλλαγούν με την Tether Corporation, λόγω της δυνατότητας του Tether να διευκολύνει τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, και η εταιρεία επί του παρόντος ερευνάται από την Πολιτεία της Νέας Υόρκης.
Ένα άλλο γνωστό σταθερό νόμισμα είναι το Libra του Facebook, το οποίο πρόσφατα μετονομάστηκε σε Diem. Πρόκειται για μια πρόταση για ένα εικονικό νόμισμα, το οποίο θα διοικείται από έναν όμιλο εταιρειών με επικεφαλής το Facebook, και το οποίο θα συνδέεται με ένα καλάθι σημαντικών νομισμάτων. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020, αυτό το σταθερό νόμισμα δεν είχε ακόμη παρουσιαστεί, και η αντίδραση των ρυθμιστικών αρχών ήταν τόσο εχθρική, που μπορεί να μην παρουσιαστεί ποτέ. Ο Στίβεν Μνούτσιν, υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, αντέδρασε για την αρχική λευκή βίβλο, με το σχόλιο: «Απεχθάνομαι ό, τι έχει να κάνει με αυτό», και το Libra επικρίθηκε αργότερα σε ένα tweet από τον πρόεδρο Τραμπ.
Εν μέρει ως αντίδραση στην εκλαμβανόμενη απειλή που αποτελούν τα ιδιωτικά νομίσματα, οι κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο έχουν αρχίσει να ερευνούν τρόπους, με τους οποίους, αυτές οι τεχνολογίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία ψηφιακών νομισμάτων ελεγχόμενων από το κράτος.
Τι είναι τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών;
Ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας (ή CBDC) είναι μια μορφή ηλεκτρονικού χρήματος που εκδίδεται από μια κεντρική τράπεζα. Αφού μπορούν να γίνουν ηλεκτρονικές συναλλαγές με τα υπάρχοντα εθνικά νομίσματα, τότε ποιο είναι το όφελος από τη χρήση ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας (CBDC); Υπάρχουν διάφορα οφέλη, όπως ίσως το να δοθεί η δυνατότητα στο κοινό να έχει πρόσβαση στον δανεισμό της κεντρικής τράπεζας, ή να διευκολυνθεί η μετάβαση σε ένα ομαλότερο σύστημα πληρωμών. Μια πιο απευκταία πιθανότητα είναι ότι ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα σε μια απολυταρχική κυβέρνηση να καταγράφει όλες τις συναλλαγές σε μία αλυσίδα συστοιχιών για λόγους επιβολής του νόμου.
Μέχρι σήμερα, έχει επιχειρηθεί η υλοποίηση ένας μικρού μόνο αριθμού προγραμμάτων ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας. Το ψηφιακό νόμισμα 'Avant' της Φινλανδίας θεωρήθηκε ξεπερασμένο, ως αποτέλεσμα των βελτιώσεων που πραγματοποιήθηκκαν στο σύστημα χρεωστικών καρτών στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η Ουρουγουάη εξέδωσε το 'e-Pesos', σε μια επιτυχημένη δοκιμή της έννοιας του ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας, και εξετάζει επί του παρόντος εάν θα συνεχίσει το έργο σε μεγαλύτερη κλίμακα. Το μεγαλύτερο έργο που βρίσκεται στο στάδιο της ανάπτυξης είναι το έργο 'ψηφιακά μετρητά/ηλεκτρονικές πληρωμές' της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας, το οποίο προορίζεται εν μέρει να αντικαταστήσει τα μετρητά, και έχει δοκιμαστεί σε διάφορες περιοχές.
Παρότι ένα επιτυχημένο ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας θα οδηγούσε σε οικονομικά οφέλη, από ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα πληρωμών, η κακή εφαρμογή θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα (Kumhof και Noone, 2018). Για τον λόγο αυτό, οι κεντρικές τράπεζες, παγκοσμίως, προχωρούν με προσοχή. Από τον Ιανουάριο του 2019, μόνο ένας μικρός αριθμός κεντρικών τραπεζών σε χώρες με ασυνήθιστες νομισματικές συγκυρίες είχε σχέδια για την εφαρμογή ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας βραχυπρόθεσμα με μεσοπρόθεσμα (Barontini και Holden, 2019).
Τι άλλο πρέπει να γνωρίζουμε;
Ένα συνηθισμένο σφάλμα στην κάλυψη του Bitcoin από τα μέσα ενημέρωσης είναι η υπόθεση ότι η μεταβολή της τιμής του είναι ενδεικτική της αλλαγής της πιθανότητας υιοθέτησής του μακροπρόθεσμα. Οι κινήσεις, όμως, της αγοράς του Bitcoin σπάνια σχετίζονται με τα βασικά οικονομικά μεγέθη, για δύο λόγους:
Πρώτον, οι τιμές είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στην έκδοση πρόσθετων μη υποστηριζόμενων Tether (Griffin και Shams, 2020).
Δεύτερον, η ιδιοκτησία Bitcoin παρουσιάζει υψηλή συγκέντρωση: κατά μία εκτίμηση, το 2% των λογαριασμών ελέγχει το 95% του Bitcoin. Ως αποτέλεσμα, πολλές σημαντικές μεταβολές των τιμών είναι απλώς το αποτέλεσμα μεγάλων συναλλαγών από έναν μόνο επενδυτή (Shen και συν., 2019).
Το παρόν άρθρο είναι μετάφραση από τα αγγλικά του άρθρου με τίτλο: "Are Bitcoin and other digital currencies the future of money?", με βάση την άδεια CC BY-SA 4.0 DEED Attribution-ShareAlike 4.0 International Creative Commons.
Διαβάστε επίσης:
Το bitcoin είναι στα ύψη, αλλά το μέλλον του χρήματος είναι αλλού